Thành viênChia sẻ từ Biên kịch Trần Xuân Mai
Không biết mọi người có để ý không? Dạo gần đây phim lấy chất liệu văn hóa dân gian, truyền thống đang lên ngôi.
Mình từng đi gặp một “khách hàng”, họ cũng đang cố kể một đặc trưng văn hoá trong câu chuyện để phim có điểm bán, dù câu chuyện mà họ muốn kể thực sự đang không phát triển dựa trên văn hoá đó.
Sau lần đó mình bắt đầu suy nghĩ rất nhiều, liệu văn hoá nên là xương sống của câu chuyện hay là lớp áo khoác lên bên ngoài?
Sau đây là vài chia sẻ từ góc độ cá nhân qua những dự án mà mình đã thực hiện, những điều mình đã làm được và chưa làm được nhưng nhất định sẽ làm, các đồng biên tham khảo thôi nhé.
Một nhà “hiền triết” mà mình quen biết từng nói “Không có đúng sai, chỉ có chọn điểm nhìn để cùng nhìn về một hướng”.
Không nên tả văn hóa chỉ vì cái đẹp, hãy để nó “sống” cùng nhân vật
Đừng kỳ công nghiên cứu trang phục, lễ nghi, phong tục… nhưng lại chỉ dùng chúng như một phông nền (background) cho đẹp mắt. Nếu một bộ đồ cổ phục hay một nghi lễ thờ cúng chỉ xuất hiện để khán giả trầm trồ “ồ, phục dựng đúng quá”, thì đó mới chỉ là cái vỏ.
Văn hóa phải là thứ nhào nặn nên thế giới quan, tâm lý và hành động của nhân vật. Nhân vật đó lớn lên trong niềm tin ấy thì cách họ ăn nói, cách họ sợ hãi hay cách họ đấu tranh phải mang “gen” của nền văn hóa đó. Đừng để nhân vật hành xử như một người hiện đại xuyên không về quá khứ chỉ để mặc bộ đồ đẹp.
Đừng “add-in” văn hóa, hãy khai thác “bản chất”
Lỗi phổ biến là chúng ta viết xong một câu chuyện rồi mới bắt đầu… đắp yếu tố văn hóa vào cho có vẻ “local”.
Mình cũng từng vấp phải lỗi như vậy. Sau nhiều sai lầm, mình phát hiện, sự “add-in” này nó không giải quyết vấn đề, không giúp câu chuyện của mình hay hơn, ngược lại, lại rất dễ bị rời rạc.
Cách làm bền vững hơn là hãy khai thác từ chính bản chất của văn hóa đó để đẻ ra những tình huống xoay quanh. Với bản thân mình, văn hóa phải là hạt giống để “cái cây” kịch bản lớn lên, chứ không phải là mấy bông hoa giả cắm đại vào sau khi đã hình thành câu chuyện.
“Phép thử” quyền năng mà mình áp dụng ở mọi vấn đề: Bứng ra, câu chuyện có chạy được không?
Đây là câu hỏi “chí mạng” mình luôn tự đặt ra.
Nếu bạn bứng hết các yếu tố văn hóa (tín ngưỡng, phong tục, bối cảnh đặc thù) ra khỏi kịch bản mà câu chuyện vẫn chạy tốt, nhân vật vẫn hành xử y hệt… thì chia buồn, yếu tố văn hóa trong phim của bạn đang bị “thừa”.
Một kịch bản khai thác văn hóa tốt là khi bạn lấy nó ra thì bạn sẽ phải kể một câu chuyện khác vì toàn bộ câu chuyện hiện tại bị sập mất rồi.
Tạm kết
Khai thác văn hóa không chỉ là sự siêng đọc tư liệu, siêng lướt tiktok, thấy cái này hay hay, cái kia hay hay mà còn là sự tinh tế khi lồng ghép vào từng hơi thở của nhân vật. Đừng để văn hóa chỉ là lớp “make-up” loè loẹt, hãy biến nó thành dòng máu chảy trong huyết quản của tác phẩm của bạn.
P/S: Bạn chỉ thực sự đang làm sống lại một nét đẹp văn hoá khi khán giả xem xong phim và họ đến nơi có bối cảnh của câu chuyện để tìm hiểu để rồi thốt lên, à… thì ra phong tục này, văn hoá này là có thật.
Mình rất respect Truy Tìm Long Diên Hương vì các biên kịch làm được việc mang văn hoá làng chài, lễ Nghinh Ông lên màn ảnh rộng. Và mình đã thấy không ít khán giả đến Lăng Ông Nam Hải rồi “Ồ, tưởng lễ Nghinh Ông chỉ có trong phim thôi, không ngờ bên ngoài làm còn hoành tráng hơn nữa.”
Bài viết được thực hiện bởi F35 Story.
Biên kịch series phim Tuổi trẻ giá bao nhiêu (VTV), Linh Miêu: Quỷ Nhập Tràng, Heo Năm Móng,… Mentor Á quan 1 The First Story mùa 1, Co-founder Debut City – Người trẻ làm phim, đồng trưởng BTC The First Story mùa 2.