Thành viênBài viết được chia sẻ bởi biên kịch Lê Nguyễn Trọng Hiếu.
Chào mừng các bạn biên kịch của nhóm đến với tiết mục kể chuyện tâm tình. Hôm nay dưới order của admin, Hiếu xin được phép sẽ chia sẻ với các bạn vài kinh nghiệm của bản thân.
Trong những ngày tháng non nớt vừa bước chân vào nghề, Hiếu còn nhớ 1 tác phẩm của mình có tận 12 nhân vật chính, dài hơn 200 trang (cho tập 1), hơn 10 thông điệp và 6 thể loại (hành động, hài, thriller, kinh dị, trinh thám, romance). Câu chuyện kể về một gia tộc có sức mạnh siêu nhiên vừa cố gắng sống lén lút ẩn mình trong thế giới hiện đại, vừa chạy đôn chạy đáo thu hồi lại đống bảo vật đã bị kẻ phản bội trong gia tộc cướp đi.
Đó thực sự là một trải nghiệm hề hước khi nhớ lại, người đầu tiên đọc câu chuyện này của Hiếu – một người anh, đã chau mày và tìm cách diễn giải cho Hiếu biết được vấn đề theo một cách ít gây sát thương tinh thần nhất.
Hiếu biết ơn sự tử tế đó đến tận ngày hôm nay.
Rong ruổi năm tháng dần qua, với những kinh nghiệm tiếp thu được, Hiếu có thể list ra một loạt những sai lầm ngớ ngẩn của bản thân trong câu chuyện đó mà không cần ngừng một giây để suy nghĩ: Quá tham vọng, quá nhiều nhân vật, quá nhiều chủ đề, quá ảo tưởng…
Và hôm nay để giúp các bạn né khỏi những ổ voi mà Hiếu đã dại dột cán qua. Hiếu xin chia sẻ lại kinh nghiệm của chính mình về 5 lỗi thông dụng mà các biên kịch mới thường hay mắc phải. Hy vọng có thể giúp ích trên con đường sáng tác của mọi người sắp tới.
Lỗi số 1: Quá tự tin vào câu chuyện của mình
Vâng, điểm đầu tiên và quan trọng nhất: Luôn có một câu chuyện hay hơn phiên bản hiện tại mà chúng ta đang viết (dù bạn đã chỉnh sửa nó đến lần thứ 10 đi chăng nữa).
Bất kỳ bạn ở giai đoạn nào ở sự nghiệp. Khi vừa bắt đầu mày mò tìm hiểu hay đã chạm đỉnh Everest thì việc chấp nhận rằng câu chuyện của mình vẫn còn có thể hay hơn nữa là điều bắt buộc phải có. Michael Arndt – chủ nhân của giải Oscar Kịch bản gốc xuất sắc nhất cũng phải viết lại một kịch bản đến tận 5 năm để tiệm cận sự hoàn hảo và ông ta là 1 bậc thầy thực thụ.
Tin tưởng tuyệt đối vào câu chuyện của mình sẽ tự hạn chế tiềm năng phát triển của bạn và của cả kịch bản. Chúng ta sẽ vô tình tự nhốt mình trong một cái lồng gọi là “vùng an toàn”. Lúc ấy, kịch bản không còn không gian để thở, để tiến hóa, để trở nên sắc bén hơn. Nó chỉ còn là một đứa con mà chúng ta chiều chuộng quá mức, đến mức không dám để ai động vào.
Sự thử thách và chấp nhận dấn thân vào vùng đất mới là điều quan trọng đối với người sáng tạo dù đôi khi cảm giác này chắc chắn không dễ chịu, phải rứt ruột bỏ đi những gì mà mình tâm đắc, bỏ cả những nhân vật mà mình mất cả tuần để thiết kế. Nhưng như loài chim đại bàng, chỉ có khi dám đập mỏ, bẻ móng và nhổ lông vào năm 40 tuổi thì 40 năm còn lại chúng mới có thể tiếp tục làm bá chủ của bầu trời.
Hãy luôn mở lòng với mọi feedback cho dù khen hay chê, tích cực hay tiêu cực, giữ tinh thần lạc quan khi lắng nghe. Và sau cùng, đối với những feedback ta cảm nhận như rằng đúng với “tinh thần” mà kịch bản của ta đang theo đuổi, hãy tiếp nhận và dung hòa nó. Khi chấp nhận đặt chấp kiến xuống cũng là lúc kịch bản của chúng ta sẽ chắp cánh.
(*) Tips: Nên gửi tối đa cho 5 người feedback, không nên quá nhiều. Theo cơ cấu là 3 người làm trong nghề hoặc chuyên gia và 2 khán giả bình thường.
Lỗi số 2: Thoát khỏi cấu trúc quá sớm
Khi ngồi xuống viết những dòng này, bản thân Hiếu cũng xin ngại ngùng thừa nhận rằng khi mới vào nghề Hiếu là “khách hàng kim cương” của lỗi này.
Vâng, không gì phổ biến hơn việc một “học viên” cố biến thành một “bậc thầy” bằng cách phủ định những gì mà các quy chuẩn đã xây dựng (việc tự tạo ra 12 nhân vật chính và để họ flamenco trong kịch bản là một tuyên ngôn không thể rõ ràng hơn). Ta tin rằng nghệ thuật là khái niệm của sự tự do, rằng “thiên phú” nghệ thuật đang trào dâng trong bản thân mình. Ta không tin vào chuyện một khung sườn như cấu trúc có thể kìm kẹp ý tưởng của mình. Ta muốn phá cách và trở thành một nghệ sĩ thực thụ.
Ừ thì… đó là cho đến khi đủ lâu để ta nhận ra rằng, không ai quan tâm tới những gì ta đang viết.
Đành rằng những lối suy nghĩ táo bạo luôn là điểm khởi đầu cho mọi sự đột phá. Tuy nhiên, ta còn phải nhìn nhận một sự thật nguy hiểm: Sự đột phá chỉ đến khi chúng ta là những người hiểu rõ nhất về quy luật vận hành của lĩnh vực mà chúng ta đang theo đuổi.
Cấu trúc kịch bản tồn tại vì nhiều lí do và những lí do này đa phần là hợp lý trong đa số tình huống ở đa vũ trụ. Nếu muốn phá luật, ta phải là người hiểu rõ về luật nhất để không bị phản tác dụng.
Hiếu khuyến khích các biên kịch mới nên tìm hiểu thật kỹ về cấu trúc, về mọi phân loại, về mọi chức năng từng điểm ở trong đó, lí do các điểm này lại có mặt trong khung sườn, và nếu tốt hơn là gốc gác lịch sử hình thành những điểm này. Tập thực hành viết những câu chuyện theo đúng “cấu trúc”, sau khi đã thực sự chắc và lĩnh hội được ý nghĩa đằng sau của mỗi điểm ta sẽ tiến hành bước tiếp theo mạo hiểm nhưng cũng đầy lý thú. Khi đã nắm chắc thành một hệ thống vững vàng, chúng ta sẽ phá cấu trúc như một bậc thầy chứ không phải chỉ là sự vụng về đến từ một tay ngang tìm kiếm sự khác biệt nữa.
Lỗi số 3: Nhân vật khó để theo chân
Khán giả có thể đến bởi cốt truyện nhưng họ sẽ ở lại vì nhân vật của chúng ta. Một trong những lỗi thường gặp nhất đó là chúng ta mải mê xây dựng một cốt truyện hấp dẫn nhưng lại bỏ quên mất đứa con tinh thần của toàn bộ bộ phim: Nhân vật.
Có rất nhiều thủ pháp để tạo nên một nhân vật hay. Dù rằng khán giả thường thích theo chân những người tốt, tuy nhiên không ít trường hợp những nhân vật có phần “tà đạo” một chút cũng được khán giả mến mộ. Nhân vật có thể không phải người tốt, cũng không phải người xấu. Anh ta hoặc cô ta có thể trung dung giữa hai yếu tố này. Thứ chúng ta hướng tới là xây dựng một nhân vật có thể được đồng cảm, còn yêu thích hay không sẽ là phụ tố. Một vài nhân vật có thể không được yêu thích và tán thành với hành động nhưng nếu khán giả có thể đồng cảm với lí do vì sao anh ta làm như vậy họ có thể theo chân anh ta tới tận cùng (như Michael Corleone trong God Father).
Một diễn viên nổi tiếng với khả năng nhập vai vô cùng đa dạng đã tâm sự với Hiếu rằng. Khán giả xem Châu Tinh Trì là “vua hài” nhưng đối với anh, Châu Tinh Trì nên được biết đến như là 1 trong những người có khả năng xây dựng nhân vật xuất sắc nhất. Trong phim Tuyệt Đỉnh KungFu, nhân vật của Châu Tinh Trì đầu phim xuất hiện như 1 kẻ ma cô tuy nhiên theo từng diễn biến của câu chuyện anh ta dần chiếm trọn tình yêu của khán giả. Bên cạnh đó hệ thống nhân vật phụ cũng vô cùng độc đáo, chắc hẳn chúng ta sẽ luôn nhớ về hình tượng hai vợ chồng “Dương Quá – Tiểu Long Nữ” thủ vai bởi Nguyên Hoa và Nguyên Thu trong khu tập thể. Hình ảnh Trần Quốc Khôn vai đại ca của Băng Lưỡi Búa và Hỏa Vân Tà Thân – kẻ phản diện chính của bộ phim. Mỗi nhân vật dù xuất hiện nhiều hay ít đều để lại những đặc trưng tính cách và hình tượng không thể nhầm vào đâu được. Hãy đầu tư kỹ cho nhân vật của bạn bởi nếu cốt truyện là thân xác thì chúng ta luôn cần một linh hồn mạnh mẽ – một nhân vật xứng đáng với thân xác tráng kiện đó.
Lỗi số 4: Lỗi chung chung – quen quen – thấy cái này ở đâu rồi
Chắc hẳn ai ở đây cũng đã từng đọc được một vài tác phẩm, thậm chí là của chính mình và vô tình thấy nó “quen quen”, giống với một thứ gì đó mà mình đã từng đọc. Chúc mừng các bạn, chúng ta đã lạc vào mê cung của lỗi “chung chung”, đây cũng là 1 trong những biến thể của lỗi “quá tin tưởng vào ý tưởng của mình”.
Những câu chuyện mắc lỗi chung chung thường thiếu đi điểm nhấn đặc sắc từ đầu đến cuối. Lỗi này thường xuất hiện ở giai đoạn đầu trong quá trình làm biên kịch, khi ấy ta là những đầu bếp luôn xử lý những chất liệu thô nhất – thứ ngay lập tức nảy ra trong đầu ta vào lần đầu tiên của quá trình tư duy. Và với bất cứ thứ gì được “nảy số” nhanh cũng là thứ đại trà nhất mà người khác cũng có thể nghĩ ra. Còn ta – những người sáng tạo thì luôn tìm cho mình những góc nhìn, những ý tưởng thật mới mẻ.
Giải pháp ở đây là đừng bao giờ chọn cái ý tưởng đầu tiên xuất hiện trong đầu chúng ta, hãy chọn cái thư 7 hoặc thứ 8, và nếu được là 50 và 100. Hãy xem ý tưởng là ngọc thô – càng mài càng sáng, càng đào sâu, càng lật đi lật lại, câu chuyện của chúng ta càng có cơ hội trở nên độc nhất vô nhị, ngòi bút ngày càng điêu luyện hơn.
Đó là lí do mà sao phần rewrite là vô cùng quan trọng đối với biên kịch và góp tới 70% khả năng thành công của một kịch bản. Chúng ta là biên kịch, nhiệm vụ của chúng ta là viết nhưng chúng ta cũng là 1 nghệ sĩ và công việc của chúng ta là “suy nghĩ”. Rất rất rất nhiều suy nghĩ.
Lỗi số 5: Không xác định rõ cảm xúc muốn hướng tới cuối cùng
Cảm xúc có thể nói là yếu tố quan trọng nhất đối với bất kỳ loại hình nghệ thuật nào. Khi nghe nhạc, ta bi cảm theo nỗi buồn của bài hát. Khi đọc truyện cười, ta cười theo những mảng miếng của câu chuyện.
Điện ảnh là một loại hình nghệ thuật tổng hợp, chính vì như vậy mà chúng ta thường định hướng rất nhiều cảm xúc trong một bộ phim. Lúc hạnh phúc theo niềm vui của nhân vật và đau khổ khi nhân vật thất bại. Tuy nhiên việc xác định cảm xúc cuối cùng, dư âm cuối cùng mà bộ phim mang lại là điều vô cùng cần thiết. Vì trong thứ cảm xúc này là 1 thứ chiến thuật đặc biệt mà mỗi cây bút sẽ có một phương pháp để đứa khán giả đến với cảm xúc đó.
Như ở Titanic, cảm xúc cuối cùng của bạn có phải là luyến tiếc về mối tình đẹp phải chia xa của Jack và Rose không? Mở rộng ra từ đó tác giả phác họa nên nỗi đau từ thảm kịch Titanic và cũng là nỗi đau của sự khác biệt giai cấp vào thế kỷ 20. Để hướng về thứ cảm xúc này, James Cameron đã có rất nhiều những Set Up khác nhau. Ta mở đầu bằng một Jack đầy hy vọng, anh tới Mỹ và bắt đầu cuộc đời mới. Là niềm vui của khán giả khi thấy Rose ngày càng trở nên mạnh mẽ. Là chuyện tình duyên dáng, ngọt ngào, đáng yêu của cả hai người và khi sự hy sinh đến chúng ta luyến tiếc cho chuyện tình của cả hai nhân vật. Cameron đã có một chiến thuật vô cùng hiệu quả đó chứ.
Đúc kết lại, hãy luôn xác định rõ rằng, bạn muốn người xem đọng lại gì sau khi đọc xong kịch bản của mình. Chính ngay tại cái kết này sẽ là điểm khởi đầu của chúng ta.
Đó là một vài chia sẻ của Hiếu trên con đường sáng tạo của chính mình. Hy vọng bài viết có thể tiếp thêm động lực cho bạn vào hành trình viết sắp tới. Nhóm rất mong nhận được mọi ý kiến, chia sẻ của các bạn trong quá trình làm nghề.
Thân ái.
Bài viết được thực hiện bởi F35 Story.
Nhà biên kịch của Kính Vạn Hoa, Án Mạng Cấm Chỉ Sơn, Dư Chấn với vốn kiến thức biên kịch đồ sộ và khả năng sư phạm vững vàng.