Thành viên
Chia sẻ từ biên kịch Lê Nguyễn Trọng Hiếu
Cũng như điện ảnh vừa là một bộ môn nghệ thuật, vừa là một ngành công nghiệp, những biên kịch như chúng ta từ trong mong muốn luôn hướng tới việc trung hòa giữa 2 yếu tố cốt lõi: 1 người nghệ sĩ với thế giới sáng tạo riêng của mình và 1 người kể chuyện cho công chúng. Những tựa sách “gối đầu giường” của ngành là những phương tiện không thể thiếu nếu ta cần 1 nguồn kiến thức từ những người đi trước. Sau đây mình xin tổng hợp 1 vài các tựa sách “kinh điển” về biên kịch cùng 1 vài chia sẻ và đánh giá của mình, hy vọng mọi người sẽ tìm kiếm được cho mình 1 tựa sách ưng ý phù hợp nhu cầu nhất.
Screenplay: The Foundations of Screenwriting – Syd Field
Là “kinh thánh” của sách về biên kịch, đặt nền móng cho cấu trúc kịch bản hiện đại. Cuốn sách đã đưa ra khái niệm Cấu trúc 3 trở thành một khái niệm quốc tế cho bất cứ nhà làm phim nào về sau.
Sách phù hợp đối với người mới bắt đầu, cần tìm hiểu thêm về các khái niệm nền tảng. Điểm hay là các ví dụ minh họa, các cách thiết lập sự kiện qua từng hồi, cách viết dễ đọc, rõ ràng, dễ áp dụng. Tuy nhiên đối với nhiều người, những quan điểm trong sách có thể hơi lỗi thời so với phong cách kể chuyện hiện đại, pha trộn nhiều yếu tố + thể loại phức tạp hơn.
The Writer’s Journey: Mythic Structure for Writers – Christopher Vogler
Dựa trên lý thuyết Hero’s Journey (Hành trình anh hùng) của Joseph Campbell, Vogler áp dụng vào phim ảnh với 12 giai đoạn (beat) và các “Cổ mẫu” (archetype) nhân vật trong phim ảnh.
Nếu “Screenplay” là 1 bản vẽ tổng thể về cấu trúc thì cuốn sách này lại là 1 bản vẽ chi tiết về các NHÂN VẬT trong các bộ phim và tác phẩm văn học. Cuốn sách có điểm mạnh về cách xây dựng hành trình nhân vật, các nhân vật thường được khắc họa sâu sắc hơn về mặt tâm lý hiện ra như biểu tượng cho cộng đồng. Sách phù hợp với những biên kịch đang phát triển 1 câu chuyện cần chiều sâu cảm xúc nhân vật, giàu tính phiêu lưu, hành động, fantasy. Tuy nhiên để có thể phát huy sức mạnh của cuốn bí kíp, cần 1 sự áp dụng sáng tạo, linh hoạt nếu không kịch bản sẽ trở nên đơn điệu và khá công thức.
Story: Substance, Structure, Style, and the Principles of Screenwriting – Robert McKee
Mang 1 cách tiếp cận khác với 2 tác phẩm trên. Story là cái nhìn sâu sắc và toàn diện về nghệ thuật kể chuyện từ đó làm rõ thêm về cấu trúc, nhân vật, xung đột,… tất cả hiện ra với 1 giọng văn chiêm nghiệm, nhiều triết lý. Sách phù hợp với biên kịch đã nắm vững kiến thức cơ bản và đang muốn nâng cao khả năng tư duy của mình. Khuyết điểm của sách là giàu tính lý luận, khó đọc với những người mới bắt đầu.
The Anatomy of Story: 22 Steps to Becoming a Master Storyteller – John Truby
Để thoát khỏi khuôn mẫu 3 hồi cứng nhắc. John Truby đã tự mình tạo ra 1 định dạng cấu trúc khác nơi ta thấy cấu trúc, nhân vật, xung đột tồn tại như 1 thể hình thống nhất xây dựng từ tận gốc rễ để rồi phát triển dần lên. Cách xây dựng câu chuyện này có tính thống nhất cực cao, cốt truyện tự nhiên, độc đáo, các nhân vật mang tính đa chiều, thú vị. Cuốn sách có rất nhiều ưu điểm nhưng cũng giống như Story, cuốn sách của Truby rất dày lý thuyết cùng với 22 bước thực hiện, đòi hỏi sự đầu tư thời gian cùng sự kiên nhẫn để vận dụng toàn bộ kiến thức có trong sách.
Save the Cat!: The Last Book on Screenwriting You’ll Ever Need – Blake Snyder
Save The Cat của Blake Snyder xứng đáng đạt danh hiệu là cuốn sách thực dụng nhất của nghề biên kịch đặc biệt là khi nó vô cùng hiệu quả với dòng phim thương mại. Nó quá dễ sử dụng, chỉ cần đọc qua 1 lần ai cũng có thể tự viết cho mình 1 tóm tắt phim dựa theo 15 beat mà tác giả đã thiết lập. Cuốn sách phù hợp với người mới bắt đầu, cần 1 chỉ dẫn để hoàn thành kịch bản nhanh nhất. Tuy nhiên đây cũng chính là điểm trừ khi đôi khi những tác phẩm triển khai từ Save The Cat lại quá công thức, máy móc mà mất đi chiều sâu vốn có của 1 tác phẩm nghệ thuật.
TỔNG KẾT:
Dù là trường phái hay cấu trúc công thức nào cũng sẽ có điểm yếu và mạnh riêng. Một cách sử dụng hài hòa giữa các lý thuyết, lấy mạnh bù yếu là nơi mà biên kịch của chúng ta hướng tới để viết cho mình 1 tác phẩm chỉn chu, ưng ý nhất.
Ngoài những cuốn sách này ra còn muôn vàn những đầu sách khác luận sâu về những vấn đề quan trọng như thoại, xung đột, thể loại… Nếu có cơ hội chúng tôi sẽ giới thiệu những tác phẩm này với các bạn ở những số tiếp theo. Chúc chúng ta luôn giữ được lửa nghề và vững bước trên con đường phía trước. Thân ái.
Nhà biên kịch của Kính Vạn Hoa, Án Mạng Cấm Chỉ Sơn, Dư Chấn với vốn kiến thức biên kịch đồ sộ và khả năng sư phạm vững vàng.